DİKKAT EKSİKLİĞİ VE HİPERAKTİVİTE BOZUKLUĞU (DEHB) NEDİR?
Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) dikkat problemleri yaşama, aşırı veya olağandışı hareketlilik ve dürtüselliği engelleyememe durumudur.
DEHB Belirtileri Nelerdir?
Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu’ nun temelde aşırı hareketlilik, dürtüsellik ve dikkat sorunu olmak üzere üç belirtisi vardır.
Aşırı Hareketlilik: Çocuğun kendi yaşıtlarına oranla gelişim düzeyine uygun olmayacak şekilde daha hareketli olması ve bu hareketlilik düzeyinin belirgin derecede fark edilmesi durumudur.
Dürtüsellik: Sorulan sorulara hızlı yanıt verme, aceleci olma, sıra beklemekte zorlanma, başkalarını dinlemekte zorlanma ve başkalarının sözünü kesme, istekleri erteleyememe gibi özellikleri içeren durumdur
DSM V Tanı Ölçütleri Kitabı’ na göre DEHB’ de Aşırı Hareketlilik ve Dürtüsellik şu şekilde ele alınmıştır:
- Çoğu kez, kıpırdanır ya da ellerini ya da ayaklarını vurur ya da oturduğu yerde kıvranır.
- Çoğu kez, oturmasının beklendiği durumlarda oturduğu yerden kalkar (örn. sınıfta, ofiste ya da işyerinde ya da yerinde durması gereken diğer durumlarda yerinden kalkar).
- Çoğu kez, uygunsuz ortamlarda, ortalıkta koşturur durur ya da bir yerlere tırmanır. (Not: Yaşı ileri gençlerde ve erişkinlerde, kendini huzursuz hissetmekle sınırlı olabilir.)
- Çoğu kez, boş zaman etkinliklerine sessiz bir bicimde katılamaz ya da sessiz bir bicimde oyun oynayamaz.
- Çoğu kez, “her an hareket halinde”dir (örn. restoranlar, toplantılar gibi yerlerde uzun bir sure sessiz-sakin duramaz ya da böyle durmaktan rahatsız olur; başkalarınca, yerinde duramayan ya da izlemekte güçlük çekilen kişiler olarak görülürler).
- Çoğu kez aşırı konuşur.
- Çoğu kez, sorulan soru tamamlanmadan yanıtını yapıştırır (örn. İnsanların cümlelerini tamamlar; konuşma sırasında sırasını bekleyemez).
- Çoğu kez sırasını bekleyemez (örn. kuyrukta beklerken).
- Çoğu kez, başkalarının sözünü keser ya da araya girer (örn. konuşmaların, oyunların ya da etkinliklerin arasına girer; sormadan ya da izin almadan başka insanların eşyalarını kullanmaya başlayabilir; yaşı ileri gençlerde ve erişkinlerde, başkalarının yaptığının arasına girer ya da başkalarının yaptığını birden kendi yapmaya başlar).
Dikkat Eksikliği: Kişide dikkati toplamada güçlük, unutkanlık, dışardan gelen uyaranlarla dikkatin hızlı dağılması, eşyalarını sık sık kaybetme ve düzensizlik gibi belirtilerle kendini göstermektedir.
DSM V Tanı Ölçütleri Kitabı’ na göre Dikkat Eksikliği’ ne ait belirtiler şu şekilde sıralanmıştır:
- Çoğu kez, ayrıntılara özen göstermez ya da okul çalışmalarında (derslerde), İşte ya da etkinlikler sırasında dikkatsizce yanlışlar yapar (örn. ayrıntıları gözden kaçırır ya da atlar, yaptığı iş yanlıştır).
- Çoğu kez, iş yaparken ya da oyun oynarken dikkatini sürdürmekte güçlük çeker (örn. ders dinlerken, konuşmalar ya da uzun bir okuma sırasında odaklanmakta güçlük çeker).
- Çoğu kez, doğrudan kendisine doğru konuşulurken, dinlemiyor gibi görünür (örn. dikkatini dağıtacak acık bir dış uyaran olmasa bile, aklı başka yerde gibi görünür).
- Çoğu kez, verilen yönergeleri izlemez ve okulda verilen gorevleri, sıradan gunluk işleri ya da işyeri sorumluluklarını tamamlayamaz (orn. işe başlar ancak hızlı bir bicimde odağını yitirir ve dikkati dağılır).
- Çoğu kez, işleri ve etkinlikleri düzenlemekte güçlük çeker (örn. ardışık işleri yönetmekte güçlük çeker; kullandığı gereçleri ve kişisel eşyalarını düzenli tutmakta güçlük çeker; dağınık ve düzensiz çalışır; zaman yönetimi kotudur; zaman sınırlamalarına uyamaz).
- Çoğu kez, sürekli bir zihinsel caba gerektiren işlerden kaçınır, bu tur işleri sevmez ya da bu tur işlere girmek istemez (örn. Okulda verilen görevler ya da ödevler; yaşı ileri gençlerde ve erişkinlerde, rapor hazırlamak, form doldurmak, uzun yazıları gözden geçirmek).
- Çoğu kez, işi ya da etkinlikleri için gerekli nesneleri kaybeder (örn. okul gereçleri, kalemler, kitaplar, gündelik araçlar, cüzdanlar, anahtarlar, yazılar, gözlükler, cep telefonları).
- Çoğu kez, dış uyaranlarla dikkati kolaylıkla dağılır (yaşı ileri gençlerde ve erişkinlerde, ilgisiz düşünceleri kapsayabilir).
- Çoğu kez, günlük etkinliklerinde unutkandır (örn. sıradan günlük işleri yaparken, getir götür işlerini yaparken; yaşı ileri gençlerde ve erişkinlerde, telefonla aramalara geri dönmede, faturaları ödemede, randevularına uymakta).
DEHB Belirtileri Ne Zaman Başlar?
Yapılan araştırmalar Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite (DEHB) belirtilerinin genellikle çocukluk döneminde başladığını ve yaşam boyu devam edebileceğini göstermektedir. Çocuklukla yaygınlığı %3-7 arasında değişebilen DEHB’ in %75 oranında yetişkinliğe aktarıldığı görülmektedir (Wender 1995, Turgay 1998).
Tedavi Yöntemleri
Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu olan kişilere yetişkinse psikiyatri uzmanı, eğer çocuksa çocuk-ergen psikiyatri uzmanı tarafından tanı konulmalıdır. DEHB’ de ilaçla, psikoterapiyle veya ilaç+psikoterapiyle tedaviler yapılmaktadır. Unutulmamalıdır ki DEHB tamamen yok edilen bir problem değildir, önemli olan DEHB’ li çocukta veya kişide gelişim sağlamaktır.
DEHB tedavisinde kişinin yaşı ve aile desteği oldukça önemli bir rol almaktadır. Diğer rahatsızlıklarda olduğu gibi DEHB de de erken tanı ve tedavi oldukça önemlidir.
Kurumumuzda DEHB tanısı alan veya tanı almadığı halde dikkatini toplamakta güçlük çeken, dürtüsel çocuklar için Attentioner Dikkat Geliştirme Terapisi uygulanmaktadır.
Attentioner Dikkat Geliştirme Programı
- Attentioner Dikkat Geliştirme Programı bir test değil terapi programıdır.
- 15 seans çocukla/ergenle + 5 seans aileyle olmak üzere toplamda 20 oturumdan oluşmaktadır.
- Program okuma yazma bile 6 yaş ve üzeri kişilere uygulanmaktadır.
- İlk terapi seansı öncesi ve son terapi seansı sonrasında kişiye MOXO Dikkat Testi uygulanarak gelişimi gözlemlenmektedir.
- Program boyunca çocuğun dikkati bölünerek çeşitli alanlarda gelişimi hedeflenmektedir. Aynı zamanda eve egzersizler de verilmektedir.
Uzman Psikolog Ayşen Yıldız Yıldırım
Bizimle Nasıl İletişime Geçebilirsiniz?
Bireysel terapi, Oyun terapisi, Cinsel terapi, Aile-Çift Terapisi ve diğer alanlar için bizimle 0507 243 77 58 nolu numaradan iletişime geçebilirsiniz.
