YEME BOZUKLUKLARI
YEME BOZUKLUKLARI oldukça yaygın görülen durumlardan biridir. Yemek, yaşam için gerekli ve haz veren bir davranıştır. Beslenme alışkanlığı sağlıklı yaşam için önemli bir konu iken bu durum takıntı haline dönüştüğünde ortaya fiziksel ve/veya psikolojik ciddi sıkıntılar çıkabilmektedir.
YEME BOZUKLUKLARI, yeme davranışının ciddi olarak bozulduğu bir tanı grubudur. Anoreksiya nervoza ve bulimiya nervoza bu tanı grubunun türleridir.
YEME BOZUKLUKLARI beden üzerinde süren mücadelenin en net gözlendiği ruhsal hastalık grubudur. Yeme davranışında bozulma, kiloyu kontrol etmeye dönük davranışların ısrarlı gidişi, fiziksel ve psikososyal işlevselliğin bu nedenlerle bozulması ile seyreden psikiyatrik bozukluklar olarak tanımlanırlar. Tıbbi bir rahatsızlık olan obezite ise bu sınıflamada yer almamaktadır.
Anoreksiya nervoza’nın başlangıç yaşı ortalaması 15 iken bulimiya nervoza ise geç ergenlik ve erken erişkinlik döneminde başlama eğilimindedir. Yeme bozukluklarında cinsiyet dağılımı oldukça belirgindir. Kadınlarda daha sık görülmektedir. Ancak günümüzde genç erkeklerde de anoreksiya nervoza görülme sıklığı giderek artmaktadır. Burada görülen olgu zayıf bir beden değil kaslı bir vücut yapısı olarak yer değiştirmektedir.
Bu bozuklukların etiyolojisine ilişkin veriler tartışmalıdır ve kesin bir nedenden söz edilememektedir. Aile etkileşimleri, genetik, psikodinamik, sosyokültürel etkenler gibi değişik faktörlerin farklı derecelerde katılımı söz konusudur. Pek çok araştırma yeme bozukluklarının, özellikle de anoreksiyanın, yalnızca zayıf olmaya takıntılı kültürlerde ortaya çıkan kültürel sendromlar olduğunu düşünse de yeme bozuklukları Batılı olmayan kültürlerde de görülmektedir.( Miller ve Pumariega,1999). Bu kültürler arasındaki tek fark hastalığın görülme oranındadır. Sosyo-kültürel etkenlerin varlığı dikkate alınmalıdır. Değişen güzel kadın imgesi, zayıflığın önemli, olumlu bir özellik olarak öne çıkarılması gibi etkenler genç kadınların hastalık oranlarında artışa sebep olabilmektedir.
ANOREKSİYA NERVOZA
Klinik Bulgular
YEME BOZUKLUKLARI gurubunda yer alan rahatsızlıklardan biri Aoreksiya Nervoza(A.N.)dır. A.N ’lı hastaların fiziksel görünümleri ve zayıflıkları çarpıcıdır bu nedenle kolay tanı koyulan bir klinik tablodur. Solgun görülebilir, genellikle saçları azalmıştır. İleri vakalarda vücutta lanugo tüyleri görülebilir. Hastalık genellikle ergenlik döneminde başlar ve genelinde kilo vermek için yapılan bir diyet öyküsü vardır. Kilo almaktan ve şişmanlamaktan aşırı korku vardır ve beden algıları bozulmuştur, zayıf olmalarına rağmen kendilerini şişman hissederler. Sık sık tartılır ve kalori hesabı yaparlar. Genelde yalnız başına yemek yerler, besinleri çok küçük parçalara bölüp yavaş yerler. Giderek besin alımı azalır ve yaşlarından beklenen vücut ağırlığının altına inerler.
Tanı Kriterleri
- Gereksinimlerine göre enerji alımını kısıtlamaktadır. Bireyin yaşı, cinsiyeti, gelişimsel olarak izlediği yol ve vücut sağlığı bağlamında belirgin bir biçimde düşük bir vücut ağırlığının olmasına yol açmaktadır.
- Vücut ağırlığı kazanımından ya da şişmanlamaktan çok korkma ve belirgin bir biçimde düşük vücut ağırlığında olmasına karşın vücut ağırlığındaki yükselişi güçleştiren kısıtlama, çıkarma ya da telafi edici davranışlarda bulunmaktadır.
- Bireyin vücut ağırlığını ya da biçimini nasıl algıladığıyla ilgili bir bozukluk vardır, birey kendini değerlendirirken vücut ağırlığı ve biçimine yersiz bir önem yükler, o sıradaki düşük vücut ağırlığının önemini hiçbir zaman kavrayamaz.
1. Kısıtlayıcı Tip: Bu alt tür, daha çok diyet yaparak, neredeyse hiç yemek yemeyerek ve/ya da aşırı spor yaparak vücut ağırlığının kaybedildiği görünümleri tanımlamaktadır.
2. Tıkınırcasına Yiyen/Çıkaran Tip: Son üç ay içinde yineleyen tıkınırcasına yeme ya da çıkarma (örn. kendi kendini kusturma ya da laksatif ilaçlar, diüretikler ya da lavmanın kötüye kullanılması) dönemleri bulunmaktadır.
Tedavi
Anoreksiya nervoza yeme bozukluklarının en ağır formudur ve tüm psikiyatrik rahatsızlıklar içerisinde en yüksek mortalite oranına sahip hastalıktır. Bu nedenle erken, yoğun ve multidisipliner tedavi yaklaşımı önemlidir. Tedavi için yapılması gereken ilk şey tedavinin ayaktan ya da yatarak tedavisine karar vermektir. Çocuk ve ergen hastalarda aile temelli tedavinin en etkili yöntem olduğu belirtilmiştir. Aile temelli tedavinin uygun olmadığı durumlarda ve 15 yaşından büyük ergenlerde BDT veya ergen odaklı terapi , grup terapisi önerilmektedir.
BULİMİYA NERVOZA
Klinik Bulgular
YEME BOZUKLUKLARI altında yer alan bir diğer durum Bulimiya Nervoza’ dır. Hastanın beden ağırlığı normal veya normalin üzerindedir. AN‘de olduğu gibi şişmanlama korkusu ve zayıflama arzusu belirgindir. Beden algıları bozuktur ve beden ağırlıkları ile aşırı bir uğraş içerisindedirler. Engelleyemedikleri yeme nöbetleri vardır. Yeme nöbetleri sırasında çoğu kişinin bir öğünde tüketebileceğinden çok daha fazla miktarda yiyeceği belli bir zaman diliminde tüketirler ve bu sırada kontrolü kaybetme hissi yaşarlar. Sonrasında yoğun pişmanlık, suçluluk duygusu ve depresif ruh hali ile yediklerini dışarı atmak için uygunsuz davranışlarda (kusmak, laksatif, diüertik kullanmak gibi) bulunurlar. Bu durum kısır bir döngü halinde devam eder.
Tanı Kriterleri
Tekrarlayan tıkınırcasına yeme dönemleri olmaktadır.
Vücut ağırlığında artış olmaması için, kendini kusturma, laksatif, diüretik veya diğer ilaçları kötüye kullanma, neredeyse hiç yememe ya da aşırı spor yapma gibi yineleyen, uygunsuz telafi edici davranışlarda bulunmaktadır. Bu tıkınırcasına yeme ve uygunsuz telafi edici davranışların her ikisi de ortalama üç ay içinde en az haftada bir kez olmuş olmalıdır.
Tedavi
Bulimiya nervoza’nın tedavisi de anoreksiya nervozanınkine benzer yöntemlerle yapılır. Ek olarak, antidepresan tedavisi de özellikle seratonin düzeyini etkileyen SSRI’lar yardımcı olabilir. (Mitchell ve ark.,2013).
Stajyer Psikolog İrem Sultan Ceyhan
KAYNAKÇA
- Amerikan Psikiyatri Birliği (2014). Ruhsal Bozuklukların Tanısal ve Sayımsal Kitabı, Beşinci Baskı (DSM-5), Tanı Ölçütleri Başvuru Elkitabı. (Ertuğrul Köroğlu Çev. Ed.)Ankara: Hekimler Yayın Birliği
- Friederich,H.-C.,Wu,M.,Simon,J.J.,& Herzog,W.(2013).Neurocircuit function in eating disorders.International Journal of Eating Disorders, 46(5), 425-432. Doi:10.1002/eat.22099
- Gürdal Küey, A. (2008). Ergenlerde Yeme Bozuklukları.Çetin FÇ, Pehlivantürk B, Ünal F (Eds.) Çocuk ve Ergen Psikiyatrisi Temel Kitabı içinde (s. 407-422). Ankara: Hekimler Yayın Birliği
- Hergüner, S. (2016). Çocuk ve Ergenlerde Beslenme ve Yeme Bozuklukları. Aynur Pekcanlar Akay, Eyüp Sabri Ercan (Eds.) Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları içinde (s. 386-408). Ankara: Türkiye Çocuk ve Genç Psikiyatrisi Derneği Yayınları
- Önal Sönmez A. Çocuk ve ergenlerde yeme bozuklukları.Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar-Current Approaches in Psychiatry 2017; 9(3):301-316. doi: 10.18863/pgy.288643
Bizimle Nasıl İletişime Geçebilirsiniz?
Bireysel terapi, Oyun terapisi, Cinsel terapi, Aile-Çift Terapisi ve diğer alanlar için bizimle 0507 243 77 58 nolu numaradan iletişime geçebilirsiniz.