SİBER ZORBALIK

SİBER ZORBALIK kavramından bahsetmeden önce zorbalık kavramına değinelim. Zorbalık, karşımızdaki kişinin bizi küçük gören davranışların tekrarlı ve kasıtlı olarak uygulanmasıdır. Toplumun büyük bir kesiminin hayatları boyunca çevresi tarafından uygulanan zorbalığa maruz kaldığını ve herkesin hayatında mutlaka zorbalığın mağduriyetini yaşadığını söylemek mümkündür. Zorbalık ile ilgili kuramsal yaklaşımlarda bu davranışın nedeni olarak bireyin güçsüz hissetmesi üzerine kendisini güçlü göstermesi ya da başkalarının ona kötü davranmaya başlamasıyla yine kendisini güçlü göstermek için zorbalık uyguladığı şeklinde açıklanır.

Gelişen teknolojiyle birlikte artan iletişim imkanları da “siber zorbalık” kavramının ortaya çıkmasına neden olmuştur. Bu tür zorbalık eylemleri bir kişinin başka bir kişiye internet ve dijital teknolojiler aracılığıyla sürekli olarak zarar vermesidir. Yaş sınırı olmaksızın toplumun büyük bir kısmında yaygınlaşmış olan siber zorbalık, mağdurun sosyal, duygusal ve psikolojik sağlığını tehdit eden ve ağır ve uzun süreli zorbalıklar sonucu kişide fiziksel etkilere de neden olabilir. Aynı zamanda bir suç olarak sayılan siber zorbalığın çeşitleri vardır.

Siber Zorbalık Türleri

• 1- Parlama: Taraflar arasında kısa süreli olan ve saldırgan, müstehcen dil ve hakaret, bazen de tehdit içeren hararetli tartışmalardır. Genelde tartışma grupları, sohbet odaları ve oyun odaları gibi herkese açık iletişim ortamlarında yaşanırken etrafta olan izleyiciler tartışmayı daha çok alevlendirebilir ya da tartışmanın bitirilmesinde yardımcı olabilir.
• 2- Taciz: Belli bir kişiye yönelik sürekli ve tekrarlayıcı saldırgan, kaba mesajların gönderilmesidir. Genelde kişisel iletişim kanallarında gerçekleşir ve tek taraflı uygulanır.
• 3- Başkasının Kimliğine Bürünme: Saldırganın, mağdurun kimliğine bürünerek onun sosyal ilişkilerini bozacak şekilde onu kötü gösterecek davranışlarda bulunmasıdır. Mağdurun adına gönderi paylaşımı yapılabilir ya da arkadaşlarına mesaj atabilir. Şifre paylaşımının sakıncalı olması ve kesinlikle yapılmaması gereken bir davranış olmasının nedenlerinden biri, şifrenizi paylaştığınız kişinin size bu siber zorbalık türünü uygulayabilme ihtimalidir.
• 4- İfşa ve Düzenbazlık: Bir kişiye ait özel, mahremiyet gerektiren, mahcup edici bilgilerinin, sırlarının ya da görüntülerinin herkese açık şekilde yayınlanarak ifşa edilmesidir. Saldırgan, hedef olarak seçtiği kişiyi kendisine güvenmesini sağlayarak özel bilgilerini istemesi ve bunları başkalarıyla paylaşması düzenbazlık içerir.
• 5- Dışlama: Oyun gruplarında ya da şifre korumalı herhangi bir ortamda bir kişinin kasıtlı olarak çıkartılması ya da gruba dahil etmemesidir.
• 6- Israrlı Siber Takip: Bir kişiye zarar verme tehdidi içeren, saldırgan, korkutucu ve rahatsız edici mesajların sürekli olarak tekrarlanmasıdır.

Yukarıda da bahsedilen siber zorbalık türlerinden birini/birilerini yaşayan bireyin üstünde birçok olumsuz etki kalması mümkündür. Siber zorbalığın yaşanmasının ardından kişi kendisini artık güvende hissetmeyebilir, belki de daha fazla zorbalığa uğramamak için kendisi “zorba” konumuna geçebilir.  Zorbalık kişiyi stres altında bırakabilmesi nedeniyle anksiyete, OKB gibi stres temelli psikolojik sorunların da gelişmesine neden olabilecek siber zorbalığın dikkate alınması önemlidir.

Siber Zorbalık Karşısında Ne Yapılmalı?

Siber zorbalık sanal ortamlarda olduğundan ve zorbalık yapan birey bu davranışı genellikle kişisel telefonuyla yaptığından siber zorbalığın takibi, okullarda veya iş yerleri gibi ortamlardaki zorbalığın takibinden daha zordur. Okullarda öğretmenlerin gözetimi, öğrencilerin zorbalık konusunda dikkat etmesi bakımından oldukça önemlidir. İş yerlerinde de zorbalığa maruz kalan birinin hukuki süreçleri başlatabileceği ihtimali çalışma alanlarını daha güvenli hale getirebilmektedir. Ancak sosyal medya hesapları ya da çevrimiçi oyunların sohbet odaları gibi bazı sanal ortamlarda zorbalık konularında bilinçli kişilerin gözetimi olmadığı için zorbalığa girecek eylemler bazı siteler tarafından kısıtlanmasıyla biraz da olsa önlem alınabiliyor. Eğer çevrimiçi bir oyun oynuyorsanız sohbet odasında küfretmek site tarafından sansürlenir ya da küfrü eden kişiye oyun içinde bir ceza kesilir. Fakat başka bir örnek verecek olursak kişisel çevrimiçi iletişim kanallarında zorbalık uygulandığında bunun hiçbir şekilde bir önlemi olamayacaktır.

Çocuk sahibi aileler çocuklarını zorbalık konusunda erken yaşta bilinçlendirmelidir. Çocuklar daha dürtüsel davrandıkları için bazen fazlasıyla acımasız olabilirler ve yaptıklarının zorbalık olduğunun farkında bile olmayabilirler. Bu sebeple aileler çocuklarını hem siber zorbalık yapmama konusunda hem de siber zorbalık uygulandığında ne yapması gerektiği hakkında bilinçlendirmelidirler. Bu konuda çocuğun açıkça konuşması önemlidir. Ne yazık ki bazen çocuklar kendilerine siber zorbalık yapıldığının farkına varamıyorlar ya da karşı tarafın tehdidi altında olmasından dolayı susmak zorunda kalıyorlar. Aileler çocuklarına güven vermeli, çocuklarının güvenini kazanmaları ve bu açıdan oldukça önemlidir. Aynı zamanda çocukların riskli sitelere girmesi önlenerek siber zorbalığın önüne geçilmesi sağlanabilir.

Siber zorbalık yaşandığında hukuki süreçleri başlatarak zorbanın daha fazla zorbalık yapması engellenmesi önemlidir. Psikolojiyi de oldukça olumsuz etkileyen siber zorbalığın bireyin üzerindeki etkisini azaltmak için ailenin ve çevrenin desteği önemlidir. Güvenliği tehdit altına alınan birey, yakınlarının verdiği güven ile kendisini daha iyi hissedecektir. Daha sonrasında da zorbalık karşısında başa çıkabilmek için duygusal eğitim etkinlikleri yapılabilir. Siber zorba mağduru birey eğer daha ağır bir süreç atlatıyorsa, daha ağır psikolojik, hatta patolojik sorunlara dönüşmemesi için ruh sağlığı uzmanları tarafından destek alması gereklidir.

Siber zorba mağdurunun destek alabileceği gibi siber zorbanın da destek alması gerekmektedir. Birey eğer insanlara zorbalık yapıyorsa, kendi zihninde de yolunda gitmeyen bir şeyler olmasından kaynaklıdır. Zorbalık yapmış bireyler de bu konuda daha fazla bilinçlendirilmelidir ve ruh sağlığı uzmanları tarafından destek alarak hem olumsuz davranışlarda bulunmayı azaltabilir/bırakabilir, hem de kendisi için de bazı düşüncelerin iyileşmesini sağlayabilir.

Stajyer Psikolog Sena BULAN

KAYNAKÇA

• Korkmaz, A. (2016). Siber Zorbalık: Fizikselden Sanala Yeni Şiddet. Kurgu, 24(2), 74-85.
• Şahin, M., Sarı, S. V., Özer, Ö. & Er, S., H. (2010). Lise Öğrencilerinin Siber Zorba Davranışlarda Bulunma ve Maruz Kalma Durumlarına İlişkin Görüşleri. Süleyman Demirel Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, 2010(21), 257-270.
• Tanrıkulu, T. Siber Zorbalıkla İlgili Değişkenlerin İncelenmesi ve Gerçeklik Terapisi Yönelimli Bir Müdahale Programının Siber Zorbaca Davranışlar Üzerindeki Etkisi. Doktora Tezi, Sakarya Üniversitesi, 2013.
• Baştak, G. & Altınova, H. H. (2015). Lise Öğrencilerinde Yaratıcı Drama Yöntemiyle Siber Zorbalık Hakkında Duyarlılık Oluşturma. Yaratıcı Drama Dergisi, 10 (1), 85-90.
• Dalmaç, Z. Ergenlerde Siber Zorbalık ve Siber Mağduriyet ile İlişkili Değişkenlerin İncelenmesi. Haliç Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi, 2014.
• Yaman, E., Peker, A. (2012). Ergenlerin Siber Zorbalık ve Siber Mağduriyete İlişkin Algıları. Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 11(3), 819- 833.
• Eroğlu, Y., Aktepe, E., Akbaba, S., Işık, A., & Özkorumak, E. (2015). Siber Zorbalık ve mağduriyetin Yaygınlığının ve Risk Faktörlerinin İncelenmesi. Eğitim ve Bilim, 40(177).

Bizimle Nasıl İletişime Geçebilirsiniz?

Bireysel terapi, Oyun terapisi, Cinsel terapi, Aile-Çift Terapisi ve diğer alanlar için bizimle 0507 243 77 58 nolu numaradan iletişime geçebilirsiniz.