SOSYAL FOBİ
Sosyal Fobi Nedir?
SOSYAL FOBİ bireyin sosyal durumlarda aşırı endişe, utanma ve özgüven eksikliği gibi belirtiler yaşamasıyla tanımlanan bir kaygı bozukluğudur. Sosyal fobisi olan kişiler, insanlarla etkileşim kurarken, yeni insanlarla tanışırken veya topluluk önünde konuşurken ciddi endişeler yaşarlar ve bu durumlardan kaçınmaya çalışırlar. İnsanların onları eleştireceği, değerlendireceği düşüncesi sosyal fobiye sahip bireylere büyük bir yük olarak gelir ve bu durum onları aşırı derecede kaygıya ve strese sürükler. İnsanlarla iletişim halindeyken bu belirtileri kızarma, kekeleme, terleme ve yüz kızarması gibi göstermesi ya da gösterebileceği korkusu bu bireylerde daha fazla stres yaratır. Yani birey, korkusunu yansıtmaktan da korkar. Sosyal fobisi olan birey aslında topluma karışmak, kendilerini ifade edebilmek, konuşurken heyecanlanmamak isterler. Fakat sahi olduğu bilişsel süreçleri, sosyallikle ilgili öğrendiği bilgiler gibi nedenler yüzünden toplumdan kendilerini soyutlamak zorunda kalırlar.
Genellikle ergenlik veya erken yetişkinlik döneminde başlar ve yaşam boyu devam edebilir. Bu kaygı bozukluğunun toplumdaki yaygınlığı %7-8 oranındadır. Sosyal fobinin klinik tanımına tam uymasa da sosyal fobi belirtileri yaşayan bireylerin sayısı oldukça fazladır. Bu bozukluğun nedeni tam olarak bilinmemekle birlikte, genetik faktörler, çocuklukta yaşanan travmalar, aşırı koruyucu veya eleştirel bir aile ortamı gibi çeşitli faktörlerin rol oynadığı düşünülmektedir. Davranışçı yaklaşıma göre sosyal fobinin ortaya çıkmasında 3 önemli etken vardır: doğrudan koşullanma, gözlemsel öğrenme ve bilgi aktarımı. Doğrudan koşullanma bireyin sosyal ortamda travmatik, üstünde büyük etki bırakan olumsuz bir olayın gerçekleşmesi sonucu oluşur. Birey sosyal ortamlarda tekrar aynı şeyin yaşanmasından endişelendiği için kendisinde sosyal fobiyi geliştirir. Gözlemsel öğrenmede olumsuz olayı yaşayan kişi bireyin kendisi değildir ama bu duruma tanıklık etmiştir. Sadece gözlemlemesiyle öğrendiği korku bireyin hayatını etkileyecek kadar iz bırakmıştır. Bilgi aktarımında ise sözel ya da sözel olmayan yollarla birey sosyal ortamların ne kadar tehlikeli olabileceğini öğrenir ve bu bilgisini tutuma, davranışa çevirerek sosyal fobiyi edinir. Çoğu sosyal fobinin ardında doğrudan koşullanmanın etkisi vardır.
Sosyal fobinin ardında bilişsel süreçler de yer alır. Bu kaygıya sahip bireyler reddedilme veya olumsuz değerlendirme beklentilerine sahiplerdir. İnsanlarda yanlış izlenim bırakacaklarını ve statülerini kaybedecekleri gibi tehlike şemalarına sahip olurlar. Benlik algılarının incinmesi konusunda kaygılı olan bu bireyler aynı zamanda birçok belirsizliği olumsuz yönde değerlendirirler. Örneğin; birinin size gülümsediğinizi gördüğünüzde sizden etkilendiğini, sizi hoş gördüğünü mü düşünürsünüz yoksa sizle alay ettiğini mi düşünürsünüz? İki durumda da bu belirsiz davranışa kesin gözüyle bakmanın doğru olmadığını söyleyebiliriz
Sosyal Fobi Belirtileri
Sosyal fobi belirtileri arasında, sosyal durumlarda terleme, kalp çarpıntısı, titreme, yüz kızarması, mide bulantısı gibi fiziksel semptomlar, insanlarla konuşmaktan veya sosyal etkinliklere katılmaktan kaçınma, yalnız hissetme ve özgüven eksikliği sayılabilir. Bu belirtiler, sosyal fobisi olan kişilerin günlük yaşamlarını etkileyebilir ve iş, okul veya sosyal ilişkiler gibi alanlarda zorluk yaşamalarına neden olabilir. Sosyal fobiye sahip birey sosyal ortamlara girdiğinde bu belirtileri göstereceğinden, insanların onu fark edeceğinden endişelenir, endişesi sebebiyle göstermekten korktuğu belirtileri gösterir ve sosyal ortamlardan artık kaçar, sosyal ortama girdiğinde ise yoğun bir kaygıyla buna katlanır.
Biyolojik açıdan bakıldığında stres anında vücudumuzda birçok değişiklikler olur. “Savaş- Kaç” tepkilerimiz birçok salgı bezlerini harekete geçirir, bazı hormon salınımlarını arttırır ya da azaltır. Vücudumuzdaki bu değişimler homeostaz olarak, yani, çevremizdeki olumsuz değişimlere karşı bedenimizin dengeyi bulma çabasıdır. Denge sağlanana kadar tükürük salgısı artar/azalır, sık idrara çıkma isteği, yüz kızarması gibi değişimler meydana gelir.
Sosyal Fobi Tedavisi
Sosyal fobi tedavisi, terapi ve ilaçlar gibi çeşitli yöntemlerle mümkündür. Bilişsel davranışçı terapi (BDT), sosyal fobinin tedavisinde en yaygın kullanılan yöntemlerden biridir. BDT, kişinin endişe duyduğu durumlarla nasıl başa çıkacağına dair becerileri öğrenmesine ve olumsuz düşünceleri ve davranışları değiştirmesine yardımcı olur. BDT sayesinde danışanlar sosyal ortamlar hakkındaki bilişsel çarpıtmaların mantıksal açıdan ele alınarak bu düşüncelerin yeniden yapılandırılmasını sağlar. Aynı zamanda kendine güvenmede problem yaşayan bireylerin de benlik saygılarını kazanmasında yardımcı olarak sosyal ortamlarda daha özgüvenli hissetmesine yardımcı olur. İlaç tedavisi, sosyal fobi semptomlarının hafifletilmesine yardımcı olabilir ve sıklıkla antidepresanlar gibi seçici serotonin geri alım inhibitörleri kullanılır.
Sosyal fobi, tedavi edilmediğinde kişinin yaşam kalitesini önemli ölçüde etkileyebilir. Ancak tedavi edildiğinde, sosyal fobi semptomlarının hafifletilmesi ve kişinin kendine güveninin artması mümkündür. Sosyal fobisi olan kişiler, terapi ve ilaç tedavisi gibi yöntemlerden faydalanarak daha mutlu ve sağlıklı bir yaşam sürdürebilirler.
Stajyer Psikolog Sena Bulan
KAYNAKÇA
Butcher, J. N., Mineka, S., Hooley, J. M. (2013). Anormal Psikoloji. Kaknüs Yayınları.
Eroğlu, F. (2013). Davranış Bilimleri. Beta.
Aktan, E. (2018). Sosyal Medya ve Sosyal Kaygı: Sosyal Medya Kullanıcıları Üzerine Bir Araştırma. Selçuk İletişim, 11(2), 35-53.
İzgiç F., Akyüz, G., Doğan, O., Kuğu, N. (2000). Üniversite Öğrencilerinde Sosyal Fobi Yaygınlığı. Anadolu Psikiyatri Dergisi, 1(4), 207-214.
Aktan, E. (2018). Sosyal Medya ve Sosyal Kaygı: Sosyal Medya Kullanıcıları Üzerine Bir Araştırma. Selçuk İletişim, 11(2), 35-53. DOI: 10.18094/josc.397272.
Gültekin, B. K., Dereboy, İ. F. (2011). Türk Psikiyatri Dergisi, 22 ( ).
Türkçapar, M. H. (1999). Sosyal Fobinin Psikolojik Kuramı. Klinik Psikiyatri, 2, 247- 253.
Bizimle Nasıl İletişime Geçebilirsiniz?
Bireysel terapi, Oyun terapisi, Cinsel terapi, Aile-Çift Terapisi ve diğer alanlar için bizimle 0507 243 77 58 nolu numaradan iletişime geçebilirsiniz.
